Tja, ze staat er al een tijdje. Uitnodigend, dat wel, in haar mooiste jurk. Met de samowar voor haar borst getild. Op het kastrandje in mijn huis, naast allerlei andere rariteiten die ook staan te wachten op behandeling. Dat helpt mij, anders verdwijnen ze onherroepelijk ergens in de zwijgzame massa.
Kan ik mijn liefde voor Russisch porselein nog verkondigen? En is die veranderd, sinds februari 2022? Niets blijft immers hetzelfde, alles verandert. Hoe kijk ik nu naar mijn verzameling Russische folklore?
Maar… als er geen ruimte is voor onderzoek of twijfel dan is er mogelijk iemand die geen tegenspraak duldt. Bijvoorbeeld een tiran. Die tiran wil enkel discipline, gehoorzaamheid en kameraadschap. Mijn kritische vermogen moet dan zo snel mogelijk kapot worden gemaakt. En de tiran is bereid om ver te gaan. Maar dat laat hij wel anderen doen, zo is hij dan ook weer. Hij zal mij bang maken, mij machteloos laten voelen, mijn vrijheid beperken en mij in gevangenschap martelen. Door mijn familie of dierbaren op te zoeken zal hij hen net zo hard straffen voor mijn kritische geest.
Hoewel ik eerder ook wel wist dat deze dame van porselein meer vanuit een wenselijk wereldbeeld dan vanuit realisme mij zo vriendelijk tegemoet trad is toch ergens de onschuld ervan verloren gegaan.
Het beeldje is gemaakt door Dulevo, in de porseleinfabriek, circa honderd kilmeter ten noord-oosten van Moskou. Het ontwerp is waarschijnlijk van N. A. Malysheva en rond 1960 gemaakt. Ik vond het beeldje ooit op een zonnige dag op een kleinschalige rommelmarkt van particuliere kraampjes. Er was geen vuiltje aan de lucht.
In haar handen heeft ze een gouden samowar of samovar, de letterlijke betekenis daarvan is zelfkoker. Een samowar is een sjieke pot, vaak op sierlijke pootjes, met aan iedere kant een oor om vast te pakken. Dat demonstreert ze prima. Je zet er thee mee.
In Rusland is een samowar een nationaal symbool voor hart en huis. Zelfs in iedere treinwagon is een samowar te vinden, zodat je lekker een warm kopje thee kunt zetten terwijl je reist.
De samowar staat voor vriendelijkheid en gastvrijheid. Waar je jouw huis mee openstelt, en dan eten en drinken deelt met iedereen die bij je aanklopt. En eten zál je, van de overvolle tafel, je bent immers te gast!
We zouden kool en bieten krijgen, uit eigen moestuin bij de datsja. Augurken en meiknolletjes, bordjes met radijs en lekker veel vers geknipte peterselie en dille. Flinke klodders mierikswortel op je bord. En uit het bos zelfgeplukte paddenstoelen. Natuurlijk ontbreken borden dampende borsjt met brood niet.
Sommige Russen geloven dat een samowar een ziel heeft. Dat je die werkelijk kunt horen, tijdens het borrelen, als het water kookt.
Dat doet mij denken aan de onlangs aangeschafte waterkoker van mijn verkering. Wanneer ik thee had gezet begon de waterkoker opeens weer vanzelf. Spontaan borrelende het water opnieuw. Later, toen de waterkoker ook mijn verkering flink voor de gek hield was de maat vol. Deze waterkoker moest direct de deur uit. Was dit de ziel van een zelfkoker?
Dit beeldje is onderdeel van een grotere serie: de thee drinkende familie. Hé, gezellig.
Porselein is vanuit de geschiedenis elitair spul, voor de rijken, om mee te pronken. Dit object is in massa’s geproduceerd. Meestal staat onder beeldjes uit het voormalig Oostblok dat het gemaakt is voor export, hier niet. Al valt er vanwege kapsel, omslagdoek en samowar prima mee te pronken, ook over de grens. Iedereen snapt het direct.
Toen Rusland de Oekraïne binnenviel had ik net mijn eerste halfjaar Russische les gehad. Tijdens de eerst volgende bijeenkomst was er een grijze deken over ons klaslokaal neergedaald en die is nooit meer echt verdwenen. De juf voor de klas, afkomstig uit Moskou, was zichtbaar diep in haar ziel geraakt. Wat moest ze tegen ons zeggen?
Eerder kon ik nog – door de kleuren en patronen – met naïeve romantiek en positiviteit naar het beeldje kijken, als in een sprookje. Jawel, tegen beter weten in.
Maar sprookjes bestaan niet.