Zarah en Bruno: Ruhm en Tragödie

Een songbook met voorop een foto van Zarah Leander.
Rafelige randjes aan het papier, scheurtjes en prachtige ouderwetse kleuren.
De titel: Lieder die Zarah Leander singt. Langs de rand eindeloze plakbandjes, aangebracht door de vorige eigenaar.

Binnenin een krabbel van Zarah zelf: Meinem Freunden mit einem herzliche Grüß en het onderschrift Zarah Leander.

Op de eerste pagina staat in potlood heel klein geschreven: 10-10-1941 Van Ton.
Tonnie, de oude plakker?

Zarah had een krullende bos rood haar. Een beetje mannelijke stem. Ze ergerde zich enorm wanneer men haar stem een damesbas noemde. Zarah is drie keer getrouwd geweest. Twee keer vroeg zij de man ten huwelijk. Een goede gewoonte vond zij zelf. Knap werk van Zarah! Ik ken geen vrouw die het haar nadoet.

Met moeder Mathilda had ze een moeizame relatie. Moeder zei over Zarah: Ze is niet mooi, ze kan niets en zingt alleen maar. Met vader had zij wel zielsverwantschap. Toch bleef zij het zwarte schaap van de familie. Wie weet is haar levenslange zoektocht naar applaus hierdoor begonnen.

Een uitgave uit 1938. Ufaton Verlags GmbH Berlin SW 68. Op een gegeven moment gekocht bij J.A.H.Wagenaar te Utrecht, gebaseerd op de naamsticker aan de binnenkant.

Vroeger had bijna niemand een platenspeler. Daarom werd muziek uitgegeven als bladmuziek zodat mensen thuis de muziek konden naspelen.
Beck, een hedendaagse muzikant, heeft deze oude traditie vorig jaar nieuw leven in geblazen met het project Songreader, Twenty New Songs by Beck.

Teksten in dit boek zijn onder andere geschreven door Bruno Balz. Samen met Zarah en de componist Michael Jary hebben zij ruim twintig jaar samengewerkt als een zeer succesvol trio.

Bruno Balz, zoon van een zadelmaker, geboren in 1902 in Prenzlauer Berg, Berlijn. Hij werd verschillende keren gearresteerd, vanwege zijn homoseksualiteit. In 1936 zat hij een tijd in de gevangenis en mocht na vrijlating niet meer in de openbaarheid treden. Zijn naam werd verwijderd uit alle publicaties.

Deze uitgave van 1938 laat echter wel zijn naam zien. Dat is een klein raadsel. Misschien een herdruk waarin men vergat zijn naam te schrappen?

Hij moest verplicht trouwen met een boerin, Selma. Hiermee gaf hij zichzelf min of meer een bestaansrecht in Nazitijd. In 1941 werd hij opnieuw gevangen genomen. Mishandeld en gemarteld in de gevangenis, in het Gestapo hoofdkwartier in Berlijn. Dit gedeelte van Berlijn staat nu bekend onder de naam Topographie des Terrors.

Zijn talent om liedjes te schrijven heeft hem gered van een verdere ondergang. Hij kreeg de opdracht liederen te schrijven voor films, noodzakelijk als amusement voor het leger. Voor de allereerste Duitse film met geluid, in 1929, had hij immers ook de liedtekst geschreven. Een dag na zijn vrijlating moest hij met materiaal komen en dat werden de twee grootste successen die er van zijn hand zijn verschenen: Davon geht die Welt nicht unter en Ich weiß, es wird einmal ein wunder gescheh’en.
Zarah had de Zweedse nationaliteit, hierdoor genoot zij meer vrijheid en kon zij makkelijk Duitsland  in- en uitreizen. Haar werk in Nazi-Duitsland zien sommigen ook als propaganda. Na de oorlog was zij lange tijd zonder werk.

Als Balz gewoon zijn naam had kunnen plaatsen was hij natuurlijk veel bekender geworden. Hij is overleden in 1988 in Bad Weissee. In zijn testament heeft hij aangegeven dat er de eerste 10 jaar na zijn dood niet over hem gesproken mocht worden.

Een songbook.
Zarah’s moeder; heeft zij de zoektocht van haar dochter naar roem gevoed? Bruno, slachtoffer van de tijd? Niet alleen als homoseksueel maar ook als tekstschrijver miskend en niet in de gelegenheid om zichzelf te kunnen zijn.

En Ton, die oude plakker maar proberen de boel met plakbandjes bij elkaar te houden.

Schrijf een reactie

*